De geschiedenis van Bokrijk vangt aan in de 13de eeuw, in de periode waarin het graafschap Loon zijn territorium systematisch organiseerde en economisch ontwikkelde. In die context verkocht de graaf van Loon het uitgestrekte bosgebied dat toen bekendstond als Buscurake aan de zusters van de cisterciënzerabdij van Herkenrode. Voor deze invloedrijke vrouwenabdij, die een sleutelrol speelde in de ontginning van Haspengouw en omgeving, vormde Bokrijk een waardevolle aanvulling op haar domeinen. De cisterciënzerzusters richtten er een zogenaamde modelhoeve op, een vooruitstrevend landbouwbedrijf waar bosontginning, akkerbouw en veeteelt volgens rationele principes werden georganiseerd. Gedurende meerdere eeuwen bleef Bokrijk een essentieel agrarisch bezit van de abdij, waarvan de opbrengsten bijdroegen aan haar economische macht en spirituele uitstraling.
De naam Bokrijk is een taalkundige evolutie van de oorspronkelijke benaming Buscurake en bleef doorheen de eeuwen verbonden met het bosrijke karakter en de landbouwfunctie van het gebied. Na de afschaffing van de abdij van Herkenrode tijdens de Franse Revolutie, aan het einde van de 18de eeuw, werd het domein zoals zoveel kerkelijke eigendommen verbeurd verklaard en openbaar verkocht. In de daaropvolgende decennia kende Bokrijk verschillende particuliere eigenaars, tot het in de 19de eeuw in handen kwam van de familie Coghen.
Het huidige kasteel van Bokrijk dateert uit het einde van die eeuw. In 1889 verwierf Edgard Maris, een welgestelde rentenier uit Hasselt, het volledige domein. Op de plaats van de voormalige abdijhoeve liet hij in 1891 een nieuw kasteel optrekken. Maris koos bewust voor de Maaslandse neorenaissancestijl, een historiserende bouwstijl die in die periode bijzonder populair was bij de burgerij en adel. Het kasteel werd opgetrokken in rode baksteen, gecombineerd met natuursteen voor omlijstingen en decoratieve accenten. Trapgevels, kruisramen en verfijnde details verwezen naar de 16de-eeuwse renaissancearchitectuur van de Maasstreek en gaven het gebouw een statige, maar tegelijk regionale uitstraling.
Het ambitieuze bouwproject bracht Maris echter in financiële problemen. Reeds in 1894 zag hij zich genoodzaakt het domein te verkopen. De nieuwe eigenaar werd graaf Ferdinand de Meeûs, lid van een vooraanstaande adellijke familie met wortels in de financiële en industriële elite van België. De graaf liet het kasteel verder uitbreiden met een rechtervleugel en een kapel, waardoor het gebouw een meer uitgesproken residentieel karakter kreeg. Daarnaast gaf hij het omliggende park zijn huidige aanleg, met lange dreven, zichtassen en wandelpaden die aansloten bij de landschapsstijl van de late 19de eeuw.
Na het overlijden van graaf de Meeûs in 1916 besloot zijn familie het domein van de hand te doen. Het werd verkocht aan Duitse Joodse makelaars, maar deze eigendomsoverdracht bleek van korte duur. Na de Eerste Wereldoorlog werd het bezit in 1918 door de Belgische staat in beslag genomen als vijandelijk vermogen. In 1928 kwam Bokrijk in handen van de Boerenbond, die het domein gebruikte in functie van zijn landbouwactiviteiten en vorming. Uiteindelijk werd het geheel in 1938 aangekocht door de Provincie Limburg, wat een beslissend keerpunt betekende in de geschiedenis van Bokrijk.
In de jaren vijftig ontwikkelde het provinciebestuur het ambitieuze plan om op het domein een openluchtmuseum op te richten dat de landelijke en stedelijke woon- en leefcultuur van Vlaanderen door de eeuwen heen zou documenteren en tonen. In 1958 opende het Openluchtmuseum Bokrijk officieel zijn deuren. Het museum groeide uit tot een toonaangevende erfgoedinstelling, waar historische gebouwen uit alle Vlaamse provincies werden samengebracht en heropgebouwd in een zorgvuldig vormgegeven landschap. Bokrijk verwierf daarmee internationale bekendheid als centrum voor volkscultuur, ambachten en dagelijks leven.
Het kasteel van Bokrijk kende in de loop van de 20ste eeuw uiteenlopende functies, gaande van administratief gebouw tot ontvangstruimte. Na een grondige renovatie in 2008 werd het herbestemd tot conferentie- en vergadercentrum. Bij deze restauratie werd het gebouw aangepast aan hedendaagse noden en comforteisen, zonder afbreuk te doen aan het historische karakter en de architecturale kwaliteiten van het kasteel. Zo vormt Bokrijk vandaag een uniek geheel waarin middeleeuwse ontginning, 19de-eeuwse architectuur en modern erfgoedbeheer samenkomen in één samenhangend landschap.