Te midden van het groene domein van Nieuwenhoven, nabij Sint-Truiden, bevindt zich een kasteelsite met een lange en gelaagde geschiedenis die nauw verbonden is met de ontwikkeling van het landschap en de machtsstructuren van Haspengouw. De oorsprong van het domein gaat terug tot de 14de eeuw, toen op deze plek een versterkte hoeve werd opgericht. Deze eerste nederzetting bestond uit een eenvoudig woon- en landbouwcomplex met een ommuurde tuin, maar bood onvoldoende bescherming tegen rondtrekkende bendes en de onrustige omstandigheden van de late middeleeuwen.
Omstreeks 1330 werd daarom beslist een steviger bouwwerk op te trekken. Dit eerste kasteel van Nieuwenhoven fungeerde als speelhof en zomerverblijf voor de abten van de Sint-Trudoabdij, die vanuit hun machtspositie zowel spirituele als wereldlijke invloed uitoefenden in de regio. Het kasteel vormde een veilige en comfortabele residentie buiten de abdijmuren, ingebed in een uitgestrekt agrarisch domein.
In de 17de eeuw onderging Nieuwenhoven een verdere ontwikkeling. In 1617 werd de huidige hoeve gebouwd, die diende als economisch hart van het domein, en in 1623 volgde het poorthuis. Beide gebouwen behoren tot de oudste nog bestaande constructies op de site en getuigen van de combinatie van landbouwexploitatie en residentieel gebruik die het domein gedurende eeuwen zou kenmerken.
Een ingrijpende breuk kwam er aan het einde van de 18de eeuw. Na de inlijving van het prinsbisdom Luik bij Frankrijk in 1795 verloor de Sint-Trudoabdij haar bezittingen als gevolg van de confiscaties tijdens de Franse Revolutie. Voor het eerst kwam Kasteel Nieuwenhoven in particuliere handen, namelijk die van de Brusselse aristocraat Maximiliaan Frans Niesse. Hiermee begon een nieuwe fase in de geschiedenis van het domein, los van het kerkelijk gezag.
In 1833 huwde de kleindochter van Niesse met de Engelse baron Charles de Wettnall. Onder zijn impuls werd het kasteel en het omliggende park grondig heraangelegd in Engelse landschapsstijl. De strakke, formele abdijtuinen maakten plaats voor een meer natuurlijke aanleg met glooiende gazons, open zichtassen, kronkelende wandelpaden en zorgvuldig geplaatste boomgroepen, geheel in de geest van de romantische landschapsarchitectuur van de 19de eeuw.
In 1873 trad de dochter van baron de Wettnall in het huwelijk met een voorvader van de familie De Moffarts. Hierdoor bleef het landgoed gedurende drie generaties in vrouwelijke lijn binnen dezelfde familie. De laatste barones van Nieuwenhoven overleed in 2004, waarmee een eeuwenlange traditie van adellijke bewoning op het domein werd afgesloten.
In 2007 werd het volledige domein aangekocht door bvba Kasteel Nieuwenhoven, die sindsdien instaat voor het onderhoud, de renovatie en het beheer van de gebouwen en het park. Vandaag vormt Kasteel Nieuwenhoven, met zijn middeleeuwse oorsprong, zeventiende-eeuwse hoeve en poorthuis en landschappelijke parkaanleg uit de 19de eeuw, een harmonieus en zorgvuldig bewaard geheel. Het domein weerspiegelt op exemplarische wijze de evolutie van een versterkte hoeve tot een statig landgoed en vormt een waardevolle getuige van het landelijke erfgoed van Haspengouw.