De geschiedenis van het domein van Steenhuize gaat terug tot de twaalfde eeuw. Amalric, de vroegst bekende heer van Steenhuize, wordt reeds vanaf 1155 in historische bronnen vermeld. De heren van Steenhuize bestuurden de heerlijkheid tot aan de dood van Jan van Steenhuize in 1443. Zijn bezittingen gingen over op zijn zuster Maria, die gehuwd was met Jan van Gruuthuse, waardoor het domein in handen kwam van deze vooraanstaande familie.
In 1556 werden de Gruuthuses opgevolgd door het Huis van Egmont. Deze machtige dynastie behield het domein tot 1605, toen het werd verkocht aan Jeanne de Richardot. Op de funderingen van de oude middeleeuwse burcht liet zij in 1626 het huidige kasteel optrekken, waarmee een nieuwe bouwfase werd ingeluid.
Na het overlijden van de weduwe van Claude de Richardot in 1752 werd het kasteel, samen met het domein, verkocht aan de familie de Wolff. Enkele decennia later kwam het in handen van Jean-Baptiste d’Hane, wiens familie het domein verder uitbouwde en haar naam blijvend met Steenhuize verbond. De erfgenamen van de familie d’Hane de Steenhuize verkochten het kasteel in 1896 aan Achilles de Frenne, een rentenier afkomstig uit het Normandische Rouen.
Door de eeuwen heen onderging het kasteel verschillende aanpassingen, vaak als gevolg van brand of oorlogsschade. In de loop van de twintigste eeuw raakte het echter geleidelijk in verval. Een belangrijk keerpunt volgde in 1978, toen het kasteel werd aangekocht door de familie Van Waeyenberge, industriëlen met wortels in Steenhuize-Wijnhuize. Tussen 1982 en 1988 onderging het een grondige restauratie, waarbij met grote zorg werd omgegaan met het historische karakter van het gebouw. Het resultaat van deze ingreep werd bekroond met de prestigieuze Europa Nostra Award, een erkenning voor uitzonderlijke inspanningen op het vlak van erfgoedbehoud.
Het kasteelpark omvat verschillende waardevolle bijgebouwen die het historische ensemble vervolledigen. Zo zijn er onder meer een imposante duiventoren, later omgevormd tot orangerie, een goed bewaarde ijskelder en een schandpaal, die herinneren aan de vroegere functies en gebruiken van het domein.
Aan de westelijke rand van het park bevindt zich de geklasseerde pachthoeve, genoemd naar de laatste pachter en latere eigenaar Alphonse Van Oudenhove. De huidige gebouwen dateren uit 1774 en getuigen van de agrarische geschiedenis van het domein. In de late negentiende eeuw werd er bovendien een cichoreibranderij ondergebracht, wat wijst op een tijdelijke industriële invulling binnen het landelijke kader.
Het kasteel van Steenhuize vormt zo een gelaagd geheel waarin middeleeuwse oorsprong, adellijke bewoning en latere economische functies samenkomen. Het blijft een waardevolle getuige van de historische evolutie van het Vlaamse platteland.